หลังการปลูกถ่ายอวัยวะ: ความเสี่ยงมะเร็งผิวหนังและการป้องกัน
การปลูกถ่ายอวัยวะคือชีวิตใหม่ แต่ยากดภูมิคุ้มกันที่ต้องใช้ตลอดชีวิตเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งผิวหนังอย่างมีนัยสำคัญ ในไทยจำนวนผู้ปลูกถ่ายไตและตับเพิ่มขึ้นทุกปี การตระหนักถึงความเสี่ยงและตรวจคัดกรองสม่ำเสมอช่วยจับมะเร็งได้ในระยะที่รักษาได้
ตัวเลขความเสี่ยง
Squamous cell carcinoma เพิ่ม 65-100 เท่า ใน 5 ปีแรกหลังปลูกถ่าย เพิ่มขึ้นต่อทุกปีหลังจากนั้น
Basal cell carcinoma เพิ่ม 10-15 เท่า
Melanoma เพิ่ม 2-4 เท่า
Kaposi sarcoma เพิ่มขึ้นในกลุ่มย่อย
มะเร็งผิวหนังที่เกิดในผู้ปลูกถ่ายมักลุกลามเร็วกว่าและกลับมาง่ายกว่า
ทำไมเสี่ยงสูง
ระบบภูมิคุ้มกันคือเครื่องตรวจสอบเซลล์ผิดปกติของร่างกาย ยากดภูมิทำให้กลไกนี้อ่อนลง
ผิวเป็นพื้นที่ใหญ่ที่สุดที่รับ UV ทำให้เซลล์ผิดปกติเกิดได้บ่อย ปกติร่างกายกำจัดได้ ในผู้ปลูกถ่ายเซลล์เหล่านี้รอด
ไวรัส HPV ที่ทำให้เกิด wart ในผู้ปลูกถ่ายมีความสัมพันธ์กับ squamous cell carcinoma มากกว่าคนทั่วไป
ป้องกันแดดเข้มข้น
ครีมกันแดด SPF 50+ ทุกวัน ทุกตำแหน่งที่โดน UV รวมหลังคอ หู ปากและริมฝีปาก
หมวกปีกกว้าง แว่นกันแดด เสื้อแขนยาว UPF 50 เมื่อออกข้างนอก
หลีกเลี่ยงแดดเที่ยง 10-16 น. โดยสิ้นเชิงถ้าทำได้
หลีกเลี่ยง phototherapy หรือ tanning beds ตลอดชีวิต
ตรวจคัดกรองอย่างเข้มงวด
พบ dermatologist ทุก 3-6 เดือนในปีแรก หลังจากนั้นทุก 6 เดือน
ตรวจตัวเองทุกเดือน เน้นทุกตำแหน่ง รวมเล็บและในปาก
รายงานทันทีถ้าเจอจุดใหม่ที่โต ๆ เร็ว แผลที่ไม่หาย เลือดออกง่าย ก้อนแข็ง
คนปลูกถ่ายในไทยที่อยู่ห่างจากกรุงเทพ ปรึกษาทีมแพทย์เกี่ยวกับ telemedicine ส่งรูปจุดที่กังวลให้ดูก่อน
ตรวจตัวเองวันนี้ ใช้ ABCDE checker ฟรีดูจุดใด ๆ ที่ผิดสังเกต
เครื่องตรวจ ABCDE ฟรีแหล่งที่มา
เนื้อหาอ้างอิงจากแนวทางคลินิก AAD, BAD และเอกสารทางการแพทย์จาก JAAD, BJD, JAMA Dermatology ข้อมูลระบาดวิทยาจาก NCI SEER และ IARC GLOBOCAN วิธีการเต็มรูปแบบ